वैदिक ज्योतिष
२७ नक्षत्रे
वैदिक ज्योतिषातील २७ नक्षत्रे म्हणजे चंद्रमार्गाचे प्रत्येकी १३°२०′ चे विभाग. जन्मावेळी चंद्र ज्या नक्षत्रात असतो ते जन्मनक्षत्र; ते स्वभाव आणि विंशोत्तरी महादशेचा आरंभ ठरवते. प्रत्येक नक्षत्राचा स्वतंत्र स्वामी, प्रतीक, देवता आणि प्रकृती असते.
स्वामी: केतु · 0°00′–13°20′ मेष
1. अश्विनी
अश्विनी हे पहिले नक्षत्र असून मेष राशीच्या आरंभीच्या 13°20′ भागात पसरलेले आहे. त्याचा स्वामी केतू आहे. अश्वाचे मस्तक हे त्याचे प्रतीक असून जुळे अश्विनी कुमार अधिष्ठाता आहेत. हे नक्षत्र वेग, उपचार, नवी सुरुवात आणि आघाडी घेणाऱ्या ऊर्जेचे प्रतिनिधित्व करते. येथे जन्मलेले जातक बहुधा चपळ, स्वतंत्र आणि नवे कार्य सुरू करण्यास तत्पर असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: शुक्र · 13°20′–26°40′ मेष
2. भरणी
भरणी हे दुसरे नक्षत्र असून मेष राशीच्या मध्यापासून अखेरपर्यंत पसरलेले आहे. त्याचा स्वामी शुक्र आणि अधिष्ठाता यम आहेत; योनी हे त्याचे प्रतीक आहे. भरणी सृजन, सहनशक्ती, आत्मसंयम आणि जीवनातील परिवर्तनांचे प्रतीक आहे. येथील जातक दृढनिश्चयी, कलात्मक आणि नैतिक भूमिकेवर ठाम असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: सूर्य · 26°40′ मेष – 10°00′ वृषभ
3. कृत्तिका
कृत्तिका हे तिसरे नक्षत्र असून मेष राशीचा शेवट आणि वृषभ राशीचा आरंभ जोडते. त्याचा स्वामी सूर्य आणि अधिष्ठाता अग्निदेव आहेत. वस्तरा किंवा अग्नीची ज्वाला हे त्याचे प्रतीक आहे. कृत्तिका ही असत्य भस्म करणारी तीव्र, शुद्धिकारक आणि महत्त्वाकांक्षी ऊर्जा आहे. येथील जातक स्पष्टवक्ते, स्वाभिमानी, रक्षणकर्ते आणि अत्यंत एकाग्र असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: चंद्र · 10°00′–23°20′ वृषभ
4. रोहिणी
रोहिणी हे चौथे नक्षत्र असून वृषभ राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी चंद्र आणि अधिष्ठाता ब्रह्मा आहेत; येथे चंद्र उच्चीचा मानला जातो. रथ हे त्याचे प्रतीक आहे. रोहिणी वाढ, सौंदर्य, सुपीकता आणि भौतिक समृद्धीचे नक्षत्र आहे. येथील जातक आकर्षक, अभिरुचीसंपन्न, प्रेमळ आणि चुंबकीय व्यक्तिमत्त्वाचे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: मंगळ · 23°20′ वृषभ – 6°40′ मिथुन
5. मृगशिरा
मृगशिरा हे पाचवे नक्षत्र असून वृषभ आणि मिथुन राशींना जोडते. त्याचा स्वामी मंगळ आणि अधिष्ठाता सोम आहेत. हरिणाचे मस्तक हे त्याचे प्रतीक आहे. मृगशिरा हे कोमल, सतर्क आणि नवनव्या गोष्टींच्या शोधात असणारे जिज्ञासू नक्षत्र आहे. येथील जातक अत्यंत जिज्ञासू, संवेदनशील, चपळ बुद्धीचे आणि मिळून-मिसळून वागणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: राहू · 6°40′–20°00′ मिथुन
6. आर्द्रा
आर्द्रा हे सहावे नक्षत्र असून मिथुन राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी राहू आणि अधिष्ठाता भगवान रुद्र आहेत. अश्रुबिंदू किंवा हिरा हे त्याचे प्रतीक आहे. आर्द्रा जुन्या बंधनांना तोडून नव्या सृजनाचा मार्ग मोकळा करणारी परिवर्तनशील शक्ती आहे. येथील जातक तीक्ष्ण बुद्धीचे, भावनाप्रधान, शोधक आणि कठीण सत्यांना न घाबरणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: गुरू · 20°00′ मिथुन – 3°20′ कर्क
7. पुनर्वसु
पुनर्वसू हे सातवे नक्षत्र असून मिथुन आणि कर्क राशींना जोडते. त्याचा स्वामी देवगुरू बृहस्पती आणि अधिष्ठात्री देवमाता अदिती आहेत. बाणांचा भाता हे त्याचे प्रतीक आहे. पुनर्वसूचा अर्थ “प्रकाशाचे पुनरागमन” असा असून ते नूतनीकरण, आशावाद, सुरक्षित परतणे आणि समृद्धी दर्शवते. येथील जातक उदार, ज्ञानी, क्षमाशील आणि प्रतिकूल परिस्थितीतून पुन्हा उभे राहणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: शनी · 3°20′–16°40′ कर्क
8. पुष्य
पुष्य हे आठवे नक्षत्र असून कर्क राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी शनी आणि अधिष्ठाता देवगुरू बृहस्पती आहेत. गायीचे आचळ किंवा उमललेले कमळ हे त्याचे प्रतीक आहे. पुष्य सर्वांत शुभ व पोषक नक्षत्र मानले जाते; ते स्थिरता, सेवा, धर्म आणि आत्मिक विकास देते. येथील जातक कर्तव्यनिष्ठ, दयाळू, शिस्तप्रिय आणि आध्यात्मिक असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: बुध · 16°40′–30°00′ कर्क
9. आश्लेषा
आश्लेषा हे नववे नक्षत्र असून कर्क राशीच्या अखेरच्या भागात आहे. त्याचा स्वामी बुध आणि अधिष्ठाता नागदेवता आहेत. वेटोळे घातलेला सर्प हे त्याचे प्रतीक आहे. आश्लेषा हे प्रभाव, अंतर्दृष्टी, रणनीती आणि कुंडलिनी शक्तीचे प्रतिनिधित्व करते. येथील जातक तीक्ष्ण मानसशास्त्रीय जाण, प्रभावी वक्तृत्व आणि असामान्य बुद्धिमत्तेचे धनी असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: केतू · 0°00′–13°20′ सिंह
10. मघा
मघा हे दहावे नक्षत्र असून सिंह राशीच्या आरंभी आहे. त्याचा स्वामी केतू आणि अधिष्ठाता पितृगण आहेत. राजसिंहासन हे त्याचे प्रतीक आहे. मघा हे कुळपरंपरा, मर्यादा, सामाजिक प्रतिष्ठा आणि पूर्वजांविषयी आदर यांचे प्रतीक आहे. येथील जातक स्वाभिमानी, प्रतिष्ठित, परंपरेशी निष्ठावान आणि नैसर्गिक नेतृत्वगुण असलेले असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: शुक्र · 13°20′–26°40′ सिंह
11. पूर्वा फाल्गुनी
पूर्वा फाल्गुनी हे अकरावे नक्षत्र असून सिंह राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी शुक्र आणि अधिष्ठाता भगदेव आहेत. शय्येचे पुढचे पाय हे त्याचे प्रतीक आहे. हे आनंद, विश्रांती, प्रेम, सर्जनशीलता आणि उत्सवाचे नक्षत्र आहे. येथील जातक मिलनसार, उदार, आकर्षक, कलाप्रेमी आणि जीवनाचा आनंद घेणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: सूर्य · 26°40′ सिंह – 10°00′ कन्या
12. उत्तरा फाल्गुनी
उत्तरा फाल्गुनी हे बारावे नक्षत्र असून सिंह आणि कन्या राशींना जोडते. त्याचा स्वामी सूर्य आणि अधिष्ठाता अर्यमा आहेत. शय्येचे मागचे पाय हे त्याचे प्रतीक आहे. हे भागीदारी, उदारता, मैत्री आणि विश्वासार्ह संबंधांचे नक्षत्र आहे. येथील जातक दयाळू, वचनबद्ध, सुव्यवस्थित आणि दीर्घकालीन संबंध जपण्यात कुशल असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: चंद्र · 10°00′–23°20′ कन्या
13. हस्त
हस्त हे तेरावे नक्षत्र असून कन्या राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी चंद्र आणि अधिष्ठाता सवितादेव आहेत. उघडा तळहात हे त्याचे प्रतीक आहे. हस्त हे कौशल्य, शिल्प, हस्तकला आणि कल्पनांना मूर्त रूप देण्याचे नक्षत्र आहे. येथील जातक बुद्धिमान, परिश्रमी, हजरजबाबी, व्यावहारिक आणि हाताने काम करण्यात निष्णात असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: मंगळ · 23°20′ कन्या – 6°40′ तुला
14. चित्रा
चित्रा हे चौदावे नक्षत्र असून कन्या आणि तूळ राशींना जोडते. त्याचा स्वामी मंगळ आणि अधिष्ठाता दिव्य वास्तुविशारद विश्वकर्मा आहेत. चमकते रत्न हे त्याचे प्रतीक आहे. चित्रा हे रचना, सौंदर्य, तेज आणि उत्कृष्ट निर्मितीचे नक्षत्र आहे. येथील जातक कलात्मक, अभिरुचीसंपन्न, आकर्षक आणि कुशल निर्माते असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: राहु · 6°40′–20°00′ तुला
15. स्वाति
स्वाति हे पंधरावे नक्षत्र असून ते तुला राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी राहु आणि अधिदेवता वायू आहेत. वाऱ्यात झुकणारा कोवळा अंकुर हे त्याचे प्रतीक आहे. स्वाति हे स्वातंत्र्य, समतोल, गतिशीलता आणि अनुकूलनक्षमता दर्शवणारे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक स्वावलंबी, मुत्सद्दी, न्यायप्रिय आणि स्वातंत्र्यप्रेमी असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: गुरु · 20°00′ तुला – 3°20′ वृश्चिक
16. विशाखा
विशाखा हे सोळावे नक्षत्र असून ते तुला आणि वृश्चिक राशींना जोडते. त्याचा स्वामी देवगुरु बृहस्पती आणि अधिदेवता इंद्राग्नी आहेत. विजयद्वार हे त्याचे प्रतीक आहे. विशाखा हे एकाग्र महत्त्वाकांक्षा, दृढनिश्चय आणि ध्येयपूर्तीचे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक ऊर्जावान, ध्येयाभिमुख, धैर्यवान आणि असामान्य यश मिळवण्यास समर्थ असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: शनि · 3°20′–16°40′ वृश्चिक
17. अनुराधा
अनुराधा हे सतरावे नक्षत्र असून ते वृश्चिक राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी शनि आणि अधिदेवता मित्र आहेत. कमळाचे फूल हे त्याचे प्रतीक आहे. अनुराधा हे मैत्री, भक्ती, सहकार्य आणि नात्यांमधून मिळणाऱ्या यशाचे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक निष्ठावान, मिळूनमिसळून वागणारे, शिस्तप्रिय आणि कोणत्याही ठिकाणी सलोखा निर्माण करणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: बुध · 16°40′–30°00′ वृश्चिक
18. ज्येष्ठा
ज्येष्ठा हे अठरावे नक्षत्र असून ते वृश्चिक राशीच्या अखेरच्या भागात आहे. त्याचा स्वामी बुध आणि अधिदेवता देवराज इंद्र आहेत. कुंडल किंवा छत्र हे त्याचे प्रतीक आहे. “ज्येष्ठ” म्हणजे वरिष्ठ; हे नक्षत्र ज्येष्ठत्व, जबाबदारी, संरक्षण आणि गूढ सामर्थ्य दर्शवते. या नक्षत्राचे जातक सक्षम, संरक्षक, तीक्ष्ण बुद्धीचे आणि शांत अधिकारवृत्तीचे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: केतु · 0°00′–13°20′ धनु
19. मूल
मूल हे एकोणिसावे नक्षत्र असून ते धनु राशीच्या आरंभी आहे. त्याचा स्वामी केतु आणि अधिदेवता निरृति आहेत. बांधलेल्या मुळांची जुडी हे त्याचे प्रतीक आहे. मूल हे समस्येच्या मुळाशी जाणे, सखोल रूपांतर आणि सत्याचा शोध दर्शवणारे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक शोधक, तत्त्वचिंतक, निर्भय आणि सत्याचे स्पष्टवक्ते साधक असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: शुक्र · 13°20′–26°40′ धनु
20. पूर्वाषाढा
पूर्वाषाढा हे विसावे नक्षत्र असून ते धनु राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी शुक्र आणि अधिदेवता आपः आहेत. पंखा हे त्याचे प्रतीक आहे. पूर्वाषाढा हे “अपराजित” नक्षत्र मानले जाते; ते ठाम विश्वास, आशावाद आणि इतरांना प्रेरणा देण्याची क्षमता दर्शवते. या नक्षत्राचे जातक आत्मविश्वासी, प्रभावी, आदर्शवादी आणि प्रेरणादायी असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: सूर्य · 26°40′ धनु – 10°00′ मकर
21. उत्तराषाढा
उत्तराषाढा हे एकविसावे नक्षत्र असून ते धनु आणि मकर राशींना जोडते. त्याचा स्वामी सूर्य आणि अधिदेवता विश्वेदेवा आहेत. हत्तीचा दात हे त्याचे प्रतीक आहे. हे “अंतिम विजयाचे” नक्षत्र असून सत्यनिष्ठा, धैर्य आणि दीर्घकालीन परिश्रमातून मिळणारे यश दर्शवते. या नक्षत्राचे जातक तत्त्वनिष्ठ, जबाबदार, महत्त्वाकांक्षी आणि सर्वत्र आदरणीय असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: चंद्रमा · 10°00′–23°20′ मकर
22. श्रवण
श्रवण हे बाविसावे नक्षत्र असून ते मकर राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी चंद्रमा आणि अधिदेवता भगवान विष्णु आहेत. कान हे त्याचे प्रतीक आहे. श्रवण हे ऐकणे, शिकणे आणि श्रुतीतून ज्ञान व विवेक प्राप्त करण्याचे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक विचारशील, ज्ञानी, उत्तम श्रोते आणि विचार व माणसे यांना जोडणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: मंगल · 23°20′ मकर – 6°40′ कुंभ
23. धनिष्ठा
धनिष्ठा हे तेविसावे नक्षत्र असून ते मकर आणि कुंभ राशींना जोडते. त्याचा स्वामी मंगल आणि अधिदेवता अष्ट वसु आहेत. मृदंग किंवा बासरी हे त्याचे प्रतीक आहे. धनिष्ठा हे लय, समृद्धी, संगीत आणि सामूहिक यशाचे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक ऊर्जावान, साधनसंपन्न, कलाप्रेमी आणि कुशल संघनेते असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: राहु · 6°40′–20°00′ कुंभ
24. शतभिषा
शतभिषा हे चोविसावे नक्षत्र असून ते कुंभ राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी राहु आणि अधिदेवता वरुण आहेत. रिकामे वर्तुळ हे त्याचे प्रतीक आहे. शतभिषा हे आरोग्य, रहस्य, स्वातंत्र्य आणि अपारंपरिक संशोधनाचे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक एकांतप्रिय, शोधक, उपचारक वृत्तीचे आणि स्वतंत्र विचारांचे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: गुरु · 20°00′ कुंभ – 3°20′ मीन
25. पूर्वाभाद्रपद
पूर्वाभाद्रपद हे पंचविसावे नक्षत्र असून ते कुंभ आणि मीन राशींना जोडते. त्याचा स्वामी देवगुरु बृहस्पती आणि अधिदेवता अज एकपाद आहेत. दोन मुखांचा पुरुष हे त्याचे प्रतीक आहे. हे नक्षत्र प्रखरता, उच्च आदर्श, दूरदृष्टी आणि आध्यात्मिक रूपांतर दर्शवते. या नक्षत्राचे जातक भावनाशील, दूरदर्शी, अपारंपरिक आणि गंभीर विचारांचे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: शनि · 3°20′–16°40′ मीन
26. उत्तराभाद्रपद
उत्तराभाद्रपद हे सव्विसावे नक्षत्र असून ते मीन राशीच्या मध्यभागी आहे. त्याचा स्वामी शनि आणि अधिदेवता अहिर्बुध्न्य आहेत. खाटेचे मागचे पाय हे त्याचे प्रतीक आहे. हे नक्षत्र शांत चित्त, सखोल विवेक आणि अंतर्गत सामर्थ्य दर्शवते. या नक्षत्राचे जातक शांत, ज्ञानी, दयाळू आणि दबावातही धैर्य टिकवून ठेवणारे असतात.
नक्षत्र वाचास्वामी: बुध · 16°40′–30°00′ मीन
27. रेवती
रेवती हे सत्ताविसावे आणि अंतिम नक्षत्र असून ते मीन राशीच्या अखेरच्या भागात आहे. त्याचा स्वामी बुध आणि अधिदेवता पूषा आहेत. पोहणाऱ्या माशांची जोडी हे त्याचे प्रतीक आहे. रेवती हे पूर्णत्व, पोषण, सुरक्षित प्रवास आणि प्रेमळ काळजी दर्शवणारे नक्षत्र आहे. या नक्षत्राचे जातक दयाळू, पोषण करणारे, कल्पक, कलात्मक आणि सर्वप्रिय असतात.
नक्षत्र वाचा